ΤΑ ΜΠΛΟΚΙΑ

Ειδήσεις και αναλύσεις από τη Λέσβο και την Ελλάδα με αριστερή ματιά!

Πολιτική

Η άνοδος του Μπέρντ Σάντερς

image

Πώς μπορούμε να ερμηνεύσουμε τη φοβερή επιτυχία του «σοσιαλιστή» υποψηφίου Μπέρνι Σάντερς στις προκριματικές αμερικανικές εκλογές; Ο γερουσιαστής του Βερμόντ προηγείται τώρα της Χίλαρι στις προτιμήσεις των ψηφοφόρων κάτω των 50 ετών που πρόσκεινται στους Δημοκρατικούς, και το γενικό δημοσκοπικό προβάδισμα της Κλίντον οφείλεται μόνο στη μεγαλύτερη γενιά.

Επειδή βρίσκεται αντιμέτωπος με τον μηχανισμό της Κλίντον, όπως και με τον συντηρητισμό των κυρίαρχων μέσων επικοινωνίας, ο Σάντερς μπορεί να μην κερδίσει την κούρσα. Αλλά είναι πλέον φανερό ότι ένας άλλος Σάντερς -ίσως νεότερος και λιγότερο λευκός- θα μπορούσε κάποια στιγμή, σύντομα, να κερδίσει τις αμερικανικές προεδρικές εκλογές και να αλλάξει το πρόσωπο της χώρας. Από πολλές απόψεις, γινόμαστε μάρτυρες του τέλους του πολιτικο-ιδεολογικού κύκλου που άνοιξε με τη νίκη του Ρόναλντ Ρίγκαν στις εκλογές του 1980.

Ας ρίξουμε μια ματιά στο παρελθόν. Από τη δεκαετία του ’30 μέχρι και τη δεκαετία του ’70 οι Ηνωμένες Πολιτείες βρίσκονταν στην πρώτη γραμμή ενός φιλόδοξου συνόλου πολιτικών που στόχευαν στην μείωση των κοινωνικών ανισοτήτων. Μερικώς, προκειμένου να αποφευχθεί όποια ομοιότητα με την Παλαιά Ευρώπη, στην οποία εθεωρείτο τότε ότι υπήρχε εξαιρετική ανισότητα και ότι ήταν αντίθετη με το αμερικανικό δημοκρατικό πνεύμα, κατά τη διάρκεια του μεσοπολέμου, η χώρα (ΗΠΑ) εφηύρε ένα άκρως προοδευτικό εισόδημα και φόρο ακίνητης περιουσίας και δημοσιονομικής προόδου που δεν είχε εφαρμοστεί ποτέ στη δική μας πλευρά του Ατλαντικού. Από το 1930 έως το 1980 -για μισό αιώνα- η φορολόγηση στις ΗΠΑ (πάνω από 1 εκατ. δολάρια ανά έτος) ήταν περίπου 82%, με αύξηση της τάξεως του 91% από τη δεκαετία του ’40 μέχρι τη δεκαετία του ’60 (από τον Ρούσβελτ μέχρι τον Κέννεντι) και παρέμεινε στο 70% κατά την εκλογή του Ρήγκαν το 1980.

Αυτή η πολιτική δεν επηρέασε με κανέναν τρόπο την ισχυρή ανάπτυξη της μεταπολεμικής αμερικανικής οικονομίας, αναμφίβολα εξαιτίας τού ότι δεν είχε νόημα να πληρώνουν σε σούπερ-μάνατζερς 10 εκατ. δολάρια, όταν το 1 εκατ. θα ήταν αρκετό. Ο φόρος μεταβίβασης ακινήτων, που ήταν εξίσου προοδευτικός με τους συντελεστές που ισχύουν για τις μεγαλύτερες περιουσίες, σε ένα εύρος του 70-80%, επί δεκαετίες (ο ίδιος συντελεστής δεν ξεπέρασε ποτέ το 30-40% στη Γερμανία ή τη Γαλλία), μείωσε δραστικά τη συγκέντρωση του αμερικανικού κεφαλαίου, χωρίς την καταστροφή και τους πολέμους με τους οποίους ήρθε αντιμέτωπη η Ευρώπη.

Ένας μυθικός καπιταλισμός

Τη δεκαετία του ’30, πολύ πριν οι ευρωπαϊκές χώρες ακολουθήσουν, οι ΗΠΑ όρισαν ένα ομοσπονδιακό κατώτατο εγγυημένο εισόδημα. Στα τέλη της δεκαετίας του ’60 ήταν 10 δολάρια την ώρα (σε αξία δολαρίου 2016), που ήταν και μακράν το υψηλότερο της εποχής του.

Όλο αυτό συνέβαινε ενώ δεν υπήρχε σχεδόν καθόλου ανεργία, κάτι που το επέτρεπε τόσο το επίπεδο παραγωγής όσο και το εκπαιδευτικό σύστημα. Αυτή ήταν και η εποχή που οι ΗΠΑ τερμάτισαν επιτέλους τις νόμιμες αντιδημοκρατικές ρατσιστικές διακρίσεις που ίσχυαν στον Νότο και εισήγαγαν νέες κοινωνικές πολιτικές.

Όλη αυτή η αλλαγή πυροδότησε μια δυνατή αντιπολίτευση, κυρίως ανάμεσα στις οικονομικές ελίτ και το αντιδραστικό περιθώριο του λευκού εκλογικού σώματος. Μετά τον εξευτελισμό του Βιετνάμ, την Αμερική του ’70 απασχολούσε περισσότερο το γεγονός ότι οι ηττημένοι του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου (με πρώτες τη Γερμανία και την Ιαπωνία), πλησίαζαν με μέγιστη ταχύτητα.

Πάνω στο κύμα όλων αυτών των απογοητεύσεων, ο Ρήγκαν εξελέγη το 1980 με ένα πρόγραμμα που στόχο είχε να αποκαταστήσει έναν μυθικό καπιταλισμό που λεγόταν ότι υπήρχε στο παρελθόν. Το αποκορύφωμα αυτού του νέου προγράμματος ήταν η φορολογική μεταρρύθμιση, η οποία έβαλε τέλος σε μισό αιώνα προοδευτικού φορολογικού συστήματος και μείωσε τη φορολόγηση των υψηλότερων εισοδημάτων στο 28%.

Οι Δημοκρατικοί ποτέ δεν πολέμησαν αληθινά αυτήν την επιλογή ούτε επί Κλίντον (1992-2000) ούτε επί Ομπάμα (2008-2016), που σταθεροποίησαν το συντελεστή φορολόγησης στο 40% (δύο φορές χαμηλότερα από τον μέσο όρο της περιόδου 1930-1980). Αυτό προκάλεσε έκρηξη της ανισότητας, σε συνδυασμό με εξαιρετικά υψηλούς μισθούς για εκείνους που μπορούσαν να τους πάρουν, καθώς και μια στασιμότητα στα έσοδα για το μεγαλύτερο μέρος της Αμερικής – όλα συνοδεύονταν από χαμηλή ανάπτυξη (σε επίπεδο που ακόμη είναι κάπως μεγαλύτερο από αυτό της Ευρώπης, ενώ ο παλιός κόσμος ήταν βυθισμένος σε άλλα προβλήματα).

Μια προοδευτική ατζέντα

Ο Ρήγκαν αποφάσισε επίσης να παγώσει το ελάχιστο ομοσπονδιακό εγγυημένο εισόδημα, το οποίο από το 1980 σταδιακά αφανιζόταν από τον πληθωρισμό (λίγο περισσότερο από 7 δολάρια την ώρα το 2016, όταν το 1969 άγγιζε τα 11 δολάρια). Και πάλι, αυτό το νέο πολιτικο-ιδεολογικό καθεστώς μετά βίας μετριαζόταν από τον Κλίντον και τον Ομπάμα.

Η επιτυχία του Σάντερς σήμερα δείχνει ότι μεγάλη μερίδα των Αμερικανών έχει κουραστεί από την αυξανόμενη ανισότητα και από τις αποκαλούμενες πολιτικές αλλαγές και τις προθέσεις να αναζωογονηθεί μια προοδευτική ατζέντα και η αμερικανική παράδοση της ισότητας. Η Χίλαρι Κλίντον, η οποία πάλεψε εξ αριστερών του Μπάρακ Ομπάμα το 2008 σε θέματα όπως η υγειονομική ασφάλιση, εμφανίζεται σήμερα σαν να υπερασπίζεται το στάτους κβο, ως άλλη μία διάδοχος του πολιτικού καθεστώτος των Ρήγκαν-Κλίντον-Ομπάμα.

Ο Σάντερς ξεκαθαρίζει ότι θέλει να αποκαταστήσει την προοδευτική φορολόγηση και ένα υψηλότερο ελάχιστο εγγυημένο εισόδημα (15 δολάρια ανά ώρα). Σε αυτό προσθέτει τη δωρεάν υγειονομική κάλυψη και υψηλότερη εκπαίδευση σε μία χώρα όπου η ανισότητα στην πρόσβαση στην Παιδεία έχει φτάσει σε αναπάντεχα υψηλά ποσοστά, αναδεικνύοντας ένα χάσμα στις ζωές των περισσότερων Αμερικανών, καθώς και τη χαλάρωση των ομιλιών περί αξιοκρατίας που εκφωνούνται από τους νικητές του συστήματος.

Στο μεταξύ, το κόμμα των Ρεπουμπλικανών βυθίζεται σε μια υπερ-εθνικιστική, αντιμεταναστευτική και αντι-ισλαμική ρητορική (ανεξαρτήτως του ότι το Ισλάμ δεν είναι μια μεγάλη θρησκευτική δύναμη στη χώρα) και σε μια χωρίς όρια εξύμνηση του πλούτου που έχουν συγκεντρώσει πλούσιοι λευκοί.

Οι δικαστές που έχουν διοριστεί από τον Ρήγκαν και τον Μπους έχουν άρει οποιονδήποτε νομικό περιορισμό σχετικά με την επίδραση των ιδιωτικών κεφαλαίων στην πολιτική, γεγονός που περιπλέκει σε μεγάλο βαθμό το έργο των υποψηφίων όπως ο Σάντερς.

Παρ’ όλα αυτά νέες μορφές πολιτικής κινητοποίησης μπορούν να υπερισχύσουν και να ωθήσουν την Αμερική σε έναν νέο πολιτικό κύκλο. Απέχουμε πολύ από τις ζοφερές προφητείες για το τέλος της Ιστορίας.

Μετάφραση: Μαρία Καλυβιώτου