ΤΑ ΜΠΛΟΚΙΑ

Ειδήσεις και αναλύσεις από τη Λέσβο και την Ελλάδα με αριστερή ματιά!

Απόψεις Δεύτερο Θέμα

Ο αυταρχισμός, η καταστολή και οι πολλαπλές όψεις της βίας

Η περίοδος 2010 – 2014 αποτέλεσε για τη χώρα μας ένα κρίσιμο «ιστορικό πείραμα» που δεν υπήρξε μόνο καταστροφικό για την κοινωνία και τη χώρα, αλλά και ιδιαίτερα «διδακτικό». Κι αυτό γιατί ανέδειξε και αποκάλυψε την κυρίαρχη ταξική – κοινωνική αντίθεση σ’ όλη της τη γυμνότητα, καταργώντας τα ιδεολογικά προσχήματα και τα θεσμικά προκαλύμματα μιας ήδη γκρίζας και «μελαγχολικής Δημοκρατίας» (Πασκάλ Μπρυκνέρ).
Εδώ και ένα χρόνο το ιστορικό αυτό «πείραμα» της επικράτησης μιας αυταρχικής, ολοκληρωτικού τύπου, μετα-Δημοκρατίας επιδιώκεται να αποκρυσταλλωθεί και να αποκτήσει μια αδιατάρακτη ιστορική προοπτική.
Ποιο είναι το θεμελιώδες στοιχείο αυτού του ολοκληρωτικού μετα-δημοκρατικού καθεστώτος; Πρόκειται για τη σύμφυση, για την οργανική ζεύξη των νεοφιλελεύθερων – χρηματοπιστωτικών δομών με τους φορείς του κυβερνητικού καθεστώτος.
Οι δυο αυτοί «χώροι» (οικονομικά συμφέροντα και πολιτική εξουσία) δεν αποτελούν δύο ξεχωριστούς κόσμους αλλά συνιστούν μορφές και λειτουργίες της ίδιας σύνθετης δομής εξουσίας. Πρόκειται για το ιστορικό φαινόμενο της δυαδικότητας της δομής της εξουσίας, όπως το αποκάλεσε, κατ’ αναλογίαν, στη δική του ανάλυση ο Α. Γκίντενς. Πρόκειται για τις δύο όψεις του ίδιου νομίσματος. Οι νεοφιλελεύθερες πολιτικές, ο αυταρχισμός, οι ολοκληρωτικού χαρακτήρα αντιλήψεις και πρακτικές είναι οργανικά συνδεδεμένες. Αποτελούν ένα Ενιαίο Όλο.
Εάν δεν κατανοήσουμε την ουσιώδη φύση του σημερινού κυβερνητικού καθεστώτος, τότε δεν μπορούμε ούτε τις πρακτικές και ιδεολογικές του εκφράσεις να εξηγήσουμε ούτε να το αντιμετωπίσουμε αποτελεσματικά.
Η ανάλυση, συνεπώς, πάνω σ’ αυτά τα μείζονα θέματα όχι μόνο δεν αποτελεί μια αφηρημένη θεωρητική πολυτέλεια, αλλά αντίθετα έχει κατ’ εξοχήν πρακτικό χαρακτήρα.

Η ΣΥΜΦΥΣΗ ΚΡΑΤΟΥΣ ΚΑΙ ΠΑΡΑΚΡΑΤΟΥΣ
Το ολοκληρωτικό αυτό σύστημα εξουσίας εκδηλώνεται στην καθημερινή του πρακτική μέσα από το τρίπτυχο: αυταρχισμός, καταστολή και συστηματική προπαγάνδα. Σ΄ αυτό το τρίπτυχο επικεντρώνουν τη δράση τους τόσο οι μηχανισμοί καταστολής όσο και οι ιδεολογικοί μηχανισμοί με επικεφαλής τα συστημικά ΜΜΕ.
Η λειτουργία των δύο αυτών μηχανισμών είναι παράλληλη και συμπληρωματική, ώστε να προκύψουν πολλαπλά και σύνθετα αποτελέσματα.
1η Παρατήρηση: Η δράση των επίσημων μηχανισμών καταστολής συνδυάζεται με την ενεργοποίηση των παρακρατικών μηχανισμών που δρουν συντονισμένα και αρμονικά με τους επίσημους μηχανισμούς καταστολής. Υπάρχει στην πράξη ένας «καταμερισμός εργασίας», μια κατανομή ρόλων ώστε να επιτυγχάνεται το «βέλτιστο αποτέλεσμα».
H περίπτωση της κας Ε. Τουλουπάκη είναι χαρακτηριστική: Στην πρώτη φάση οι επίσημοι μηχανισμοί (επενδεδυμένοι με πολιτικό και δικαστικό μανδύα) επιχείρησαν να της αφαιρέσουν την έρευνα του σκανδάλου Novartis και σε δεύτερη φάση προέβησαν στην προσωπική της δίωξη.
Όμως αυτά δεν αρκούσαν. Έπρεπε να επιτευχθεί η προσωπική της εξόντωση. Γι’ αυτό ενεργοποιήθηκε το παρακράτος: Οι επίσημοι μηχανισμοί (οι φρουροί της προστασίας της) αποσύρθηκαν και το παρακράτος ανέλαβε πλήρη δράση αφαιρώντας ακόμα και προσωπικά της στοιχεία…
Το δίδαγμα προς τους δικαστικούς είναι σαφές: « καθίστε στ’ αβγά σας γιατί θα πάθετε τα ίδια»… Και ως επισφράγιση της άνομης – καθεστωτικής δράσης ήρθε η πλήρης σιωπή, δηλ. η έμμεση νομιμοποίηση τόσο από την πλευρά των συστημικών ΜΜΕ όσο και από την πλευρά του υπεύθυνου υπουργού που καλύπτει τη δράση του παρακράτους.
Η ίδια οργανωμένη συλλειτουργία και συμπόρευση κράτους και παρακράτους εκδηλώθηκε και στην περίπτωση της παραπομπής του Δ. Παπαγγελόπουλου, όπου οι κασέτες του παρακράτους, το οποίο παρακολουθούσε τους πάντες στη διάρκεια της διακυβέρνησης του ΣΥΡΙΖΑ χρησιμοποιήθηκαν ως «νομικά» πειστήρια από τους επίσημους πολιτικούς – κρατικούς μηχανισμούς.
ΠΡΟΠΑΓΑΝΔΑ ΚΑΙ ΣΥΜΒΟΛΙΚΗ ΒΙΑ
2η Παρατήρηση: Οι ιδεολογικοί μηχανισμοί του συστήματος πέραν της χυδαίας και ευτελούς προπαγάνδας, των ψευδών ειδήσεων, της στρέβλωσης των γεγονότων και της πλήρους σχεδόν αγνόησης της δράσης του ΣΥΡΙΖΑ- Προοδευτική Συμμαχία αλλά και πολλών κοινωνικών ομάδων, χρησιμοποιούν τη μέθοδο της ΣΥΜΒΟΛΙΚΗΣ ΒΙΑΣ (όπως την αναλύει η εμβληματική μορφή του Πιερ Μπουρντιέ).
Τη μέθοδο αυτή τη γνωρίσαμε πολύ καλά την περίοδο 2010-2014, όταν οι πολίτες ενοχοποιήθηκαν ως κύριοι υπεύθυνοι της οικονομικής κρίσης. Οι λεκτικές τυποποιημένες εκφορές, όπως η περίφημη φράση «μαζί τα φάγαμε» ή η ταμπέλα «οι τεμπέληδες του Νότου», αποτέλεσαν προσπάθεια βίαιης επιβολής σημασιών, χαρακτηριστικών, ιδιοτήτων και ερμηνειών σε βάρος των πολιτών και της μεγάλης κοινωνικής πλειοψηφίας.
Ποιος είναι ο στόχος αυτής της διπλής, ατομικής και συλλογικής, ενοχοποίησης; Εάν οι πολίτες αποδεχθούν ως πραγματικό, ως αληθές το περιεχόμενο και το νόημα του μηνύματος, τότε η ψεύτικη προπαγάνδα μετατρέπεται σε βιωμένη πραγματικότητα. Οι πολίτες αποδέχονται ότι είναι ένοχοι και απαλλάσσουν από κάθε ευθύνη τους δυνάστες τους.
Το ίδιο φαινόμενο επανεμφανίζεται σήμερα εν μέσω της πανδημίας με την ενοχοποίηση των νέων που υποδεικνύονται από το καθεστώς ως κύριοι υπεύθυνοι για την εξάπλωση της πανδημίας. Εάν οι νέοι – και γενικότερα οι πολίτες- αποδεχθούν ως πραγματική αυτή την κατασκευασμένη κατηγορία, εάν υποκύψουν στους μηχανισμούς της συμβολικής βίας, τότε διαμορφώνεται μια νέα πραγματικότητα που απενοχοποιεί και νομιμοποιεί (έστω και έμμεσα) τους πραγματικούς ενόχους, δηλ. του κυβερνητικούς υπεύθυνους.
«Εάν προσδιορίσω και νοηματοδοτήσω μια ψευδή κατάσταση ως πραγματική και εάν την υιοθετήσει και την ενσωματώσει τελικά ο «αποδέκτης», τότε αυτή η ψευδής πραγματικότητα έχει μετατραπεί σε αληθή». Αυτή είναι η αρχή της αυτοεκπληρούμενης προφητείας…

***
Πρέπει να κατανοήσουμε στο ιστορικό της βάθος τη φύση, την «κουλτούρα», τις μεθοδεύσεις του νεοφιλελεύθερου ολοκληρωτικού καθεστώτος που έχει επιβληθεί στη χώρα μας και στο λαό μας.
Όσοι τρέφουν ακόμα ψευδαισθήσεις, όπως αυτές για δήθεν κεντροδεξιές αντιλήψεις του Κυρ. Μητσοτάκη ή για εμφανείς ρωγμές και αντιθέσεις στο εσωτερικό της Ν.Δ. βρίσκονται πολύ μακριά από την πραγματικότητα.
Πρέπει να προετοιμασθούμε σοβαρά και συστηματικά για μια ολομέτωπη σύγκρουση με το καθεστώς. Ένα ολοκληρωτικό καθεστώς που σε κάθε περίπτωση δεν είναι διατεθειμένο να εγκαταλείψει την εξουσία ακόμα και αν καταρρεύσει. Η συνειδητοποίηση των ιστορικών μας ευθυνών, η αρραγής εσωτερική μας ενότητα και η ανοικτή–οργανική μας σχέση με τη μεγάλη ταξική-κοινωνική, δημοκρατική και προοδευτική πλειοψηφία αποτελούν τα πιο ισχυρά και αναντικατάστατα εφόδιά μας.

*Ο Μενέλαος Γκίβαλος είναι καθηγητής Πολιτικής Επιστήμης Ε.Κ.Π.Α., μέλος του Π. Σ. της Κ.Ε. Α. του ΣΥΡΙΖΑ- Προοδευτική Συμμαχία